Ο ρόλος της διόρθωσης στην εκπαίδευση σκύλων με εντολή «ΜΗ»

Άγχος αποχωρισμού του σκύλου όταν απουσιάζουμε από το σπίτι
September 24, 2019
Εκπαίδευση σκύλων στην εντολή μείνε
September 24, 2019

ΕΝΤΟΛΗ ΜΗ (πχ μη δαγκώνει, μη τρώει απο κάτω, μη φεύγει κλπ)

Για διόρθωση όταν θέλουμε να σταματήσει ο σκύλος αμέσως κάτι που κάνει ή για να τον αποτρέψουμε από κάτι που πάει να κάνει. 

Η εκπαίδευση με θετική υποκίνηση είναι η πιο αποτελεσματική. Για παράδειγμα για να μάθω το σκύλο να μη φεύγει στη βόλτα πρέπει απλά να τον εκπαιδεύσω στην εντολή ΕΛΑ ώστε να έρχεται όταν τον φωνάζω και στην εντολή ΜΑΖΙ για να περπατάει δίπλα μου.  

Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που για διάφορους λόγους ο σκύλος μας θα δυσκολευτεί να διαχωρίσει το σωστό από το λάθος. Εκεί, και μόνο αφού έχουμε εξαντλήσει κάθε περιθώριο να δείξουμε στο σκύλο μας αυτό που πρέπει να κάνει με θετική υποκίνηση, μπορούμε να κάνουμε χρήση του μη προσθέτοντας έτσι αρνητική ενίσχυση σε μια μη επιθυμητή συμπεριφορά.

Όσο αφορά για να μη δαγκώνει και να μη τρώει από κάτω κλπ σύμφωνα με τις παλαιότερες
μεθόδους εκπαίδευσης, η εντολή μη είναι από τις πιο χρήσιμες εντολές καθώς μαθαίνοντας στον σκύλο μας την εντολή αυτή,  μπορούμε  να του δώσουμε να καταλάβει ποιες ενέργειες δεν επιθυμούμε να κάνει. Σύμφωνα με εκείνες τις μεθόδους λοιπόν, για να του μάθουμε την εντολή, θα έπρεπε ο σκύλος μας να κάνει κάποια ανεπιθύμητη ενέργεια προκειμένου να το διορθώσουμε με την εντολή μη.

Αν θέλετε να μάθετε το σκύλο σας να μη τρώει από κάτω, αρχικά πρέπει να τον εκπαιδεύσετε στην εντολή ΑΣΕ. Σε αυτή την περίπτωση μπορείτε να ακολουθήσετε το σύνδεσμο: εκπαίδευση σκύλου να αφήνει πράγματα

Η θετική εκπαίδευση που είναι κατα γενική πλέον παραδοχή η πλέον αποτελεσματική τόσο στην υπακοή όσο και στη σωστή συμπεριφορά του σκύλου μας, στοχεύει στην πρόληψη των μη επιθυμητών συμπεριφορών και αντί να χρησιμοποιεί την απαγόρευση (ΜΗ) , λειτουργεί αποτρεπτικά όσο αφορά ανεπιθύμητες συμπεριφορές, ενισχύοντας τις επιθυμητές δείχοντας από την αρχή στο σκύλο μας πως πρέπει να συμπεριφέρεται.
Σαν παράδειγμα μπορούμε να βάζουμε το σκύλο μας στη θέση κάτσε την ώρα που τρώμε αντί να του λέμε την εντολή ΜΗ για να μην ανέβει στο τραπέζι. Αντί για την εντολή ΜΗ όταν πάει να φάει κάτι από κάτω στη βόλτα μας, του δίνουμε την εντολή ΑΣΤΟ.

Με λίγα λόγια, μαθαίνουμε και δίνουμε βάρος στο τι θέλουμε να κάνει και όχι στο τι δε θέλουμε γιατί είναι πολύ πιο αποδοτικό να θέλει να επαναλαμβάνει επιθυμητές συμπεριφορές παρά να τον μαλώνουμε για τις ανεπιθύμητες.
Είναι πολύ πιο αποδοτικό να του δείχνουμε πρώτα με σαφήνεια τι θέλουμε από αυτόν και να του το κάνουμε όσο πιο εύκολο κι ελκυστικό γίνεται μεχρι να του γίνει μια καλή συνήθεια.

‘Ομως σε περίπτωση που παρά την υπομονή και την επιμονή μας ο σκύλος επιμένει να επιχειρεί μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά, τότε εκ των πραγμάτων είμαστε υποχρεωμένοι ενώ παράλληλα ενισχύουμε με θετική επιβράβευση την επιθυμητή συμπεριφορά, να ενισχύσουμε αρνητικά με αρνητικά ερεθίσματα την ανεπιθύμητη συμπεριφορά ώστε να γίνει πιο κατανοητό στο σκύλο μας οτι η συμπεριφορά αυτή δεν είναι αποδεκτή και να του γίνει πιο δυσάρεστη και λιγότερο πιθανή να την επαναλάβει.

Το αρνητικό ερέθισμα στην περίπτωση αυτή είναι η εντολή ΜΗ, καθώς θα την λέμε με ήρεμη  αλλά αρνητική και αποφασιστική φωνή.
Η ένταση του μη θα πρέπει να είναι ίσα ίσα τέτοια ώστε να αποσπάμε την προσοχή του σκύλου και να σταματάει ότι κάνει. Όλα τα σκυλιά δεν έχουν την ίδια ευαισθησία,  σε άλλον αρκεί να το πούμε σε χαμηλή ένταση, άλλος πρέπει να το ακούσει πιο δυνατά, και σε άλλον μπορεί να χρειαστεί να χτυπήσουμε ταυτόχρονα δυνατά και ξαφνικά παλαμάκια για να μας ακούσει. Είναι καλή ιδέα αρχικά τουλάχιστον να χρησιμοποιούμε και παλαμάκια ώστε να του αποτυπωθεί καλύτερα η εντολή, με το ξάφνιασμα του αποσπάμε πιο εύκολα την προσοχή και σταματάει αυτό που κάνει.

Προσοχη να μη περάσει τα παλαμάκια για παιχνίδι! Εννοείται πως δε παίζουμε μαζί του όταν προσπαθούμε να τον διορθώσουμε. 

Στην αρχή κάποιες φορές μπορεί να μη μας ακούσει και να συνεχίσει αυτό που κάνει. Θα πρέπει να δείξουμε υπομονή και επιμονή ώστε να του δώσουμε να καταλάβει πως όταν λέμε μη το εννοούμε, ότι δεν υπάρχει περίπτωση να περάσει το δικό του εκείνη τη στιγμή και πως τον συμφέρει καλύτερα να μας ακούσει. Για να γίνει αυτό, καταρχάς όταν λέμε το μη, το εννοούμε και το νιώθουμε, δε το λέμε χαϊδευτικά ή με νάζι όσο χαριτωμένη αταξία κι αν είναι αυτή που κάνει.
 
Ας πούμε για παράδειγμα πως τρώει την παντόφλα μας, του λέμε μη χτυπώντας ταυτόχρονα και παλαμάκια αλλά δε μας ακούει. Χωρίς να το ξαναπούμε δεύτερη φορά, πλησιάζουμε ήρεμα και τη στιγμή που του αφαιρούμε την παντόφλα ξαναλέμε με τον ίδιο ακριβώς τόνο MH και τον απομακρύνουμε από αυτήν.


Παρατηρούμε τι κάνει, αν ξαναπάει στην παντόφλα και συνεχίζει να την δαγκώνει επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία μόνο που αυτή τη φορά αντί να τον απομακρύνουμε απλά του βάζουμε και λουρί. Το λουρί δεν το βάζουμε για τιμωρία, θα ήταν εξάλλου εντελώς παράλογο να τον τιμωρούμε επειδή δεν εκτελεί μια εντολή που δεν γνωρίζει. Οπότε και το ύφος μας θα πρέπει να είναι ανάλογο, σε καμία περίπτωση δε φωνάζουμε και δεν ασκούμε βία. Μαλώνοντας στον σκύλο για να μάθει κάτι, επιβραδύνει πάρα πολύ τη διαδικασία μάθησης και μπορεί να φέρει απρόβλεπτα αποτελέσματα. Ενώ τον κρατάμε με το λουρί τον αφήνουμε να πάει όπου θέλει, αν επαναλάβει την ανεπιθύμητη συμπεριφορά , του λέμε μη όμως αυτή τη φορά τραβάμε ταυτόχρονα το λουρί. Το τράβηγμα δε θα πρέπει να είναι δυνατό, ίσα ίσα για να σταματήσει αυτό που κάνει.  Άλλη περίπτωση που μπορούμε να εφαρμόσουμε το μη ειναι  στη βόλτα. Σε περίπτωση που πάει να φάει κάτι από κάτω, τραβάμε ελαφρά το λουρί ώστε να νιώσει τράβηγμα και ταυτόχρονα λέμε μη. Οι περιπτώσεις και οι ευκαιρίες να κάνουμε χρήση της εντολής είναι αρκετές. Σύντομα ο σκύλος μας θα καταλάβει πως το μη σημαίνει ότι αυτό που κάνει εκείνη τη στιγμή δεν είναι σωστή συμπεριφορά. Μέρα με την ημέρα θα είναι σε θέση να συνδυάσει το μη με διάφορες ανεπιθύμητες συμπεριφορές και θα καταλάβει ότι θα πρέπει να τις αποφεύγει.

Καλό είναι να μην ανταμοίβουμε το σκύλο όταν ακούει και εκτελεί την εντολή μη, όπως κάνουμε με όλες τις άλλες εντολές. Προσωπικά το βρίσκω πολύ δύσκολο να προσδιορίσω χρονικά πόση ώρα μετά από ένα μη είναι φυσιολογικό και χρήσιμο να ανταμείψω το σκύλο επειδή με άκουσε και να του πω και μπράβο. Κανονικά για να έχει νόημα ο έπαινος και η ανταμοιβή , θα πρέπει να είναι σχεδόν ταυτόχρονα με την εκτέλεση της εντολής που δίνουμε, ή την ώρα που έχει μια σωστή συμπεριφορά γενικότερα (πχ αν θέλουμε να τον ανταμείψουμε επειδή κάθεται φρόνιμος στο δικό του κρεβατάκι ή σπιτάκι). Όμως αυτό δεν είναι εφικτό με την εντολή μη, γιατί τότε στο μυαλό του σκύλου τι ανταμοίβουμε; Το ότι άφησε την παντόφλα. Άρα το μη μπορεί κάλλιστα να παρερμηνευτεί απο το σκύλο ως εξής: παίρνω την παντόφλα και την μασουλάω όση ώρα θέλω. Αν με δει κάποιος ακόμα καλύτερα, την ώρα που θα την αφήσω θα πάρω λιχουδιά ή έστω ένα μπράβο. 




Για αυτό είναι προτιμότερο  την υπακοή στην εντολή μη να μην  ανταμείβουμε ώστε να είναι όσο το δυνατόν πιο ξεκάθαρος ο συσχετισμός της εντολής με αρνητική ενέργεια εκ μέρους του σκύλου. Όταν ο σκύλος καταλάβει και μάθει καλά την εντολή, τότε και μόνο τότε τον επαινώ όταν ξεκάθαρα σταματήσει την ενέργεια που έκανε και αμέσως ξεκινήσει να κάνει κάτι άλλο.(παράδειγμα ενώ κυνηγάει μια γάτα, του λέω μη και όχι μόνο σταματάει αλλά κάνει επί τόπου μεταβολή και ασχολείται με κάτι άλλο). Και πάλι εδώ η επιβράβευση είναι σε δεύτερο χρόνο και θα μπορούσε να πει κανείς πως δεν επιβραβεύουμε την υπακοή στο μη αλλά το ότι ξεκινάει να ασχολείται με κάτι άλλο που είναι αποδεκτό ως συμπεριφορά.

Άλλο παράδειγμα, αν έχουμε επιλέξει να μην ανεβαίνει στον καναπέ, μπορούμε να τον επιβραβεύουμε σε άσχετες στιγμές όταν από μόνος του επιλέγει να κάθεται κάτω ή δίπλα από τον καναπέ και όχι πάνω του – ώστε να καταλάβει πως ευχάριστα πράγματα του συμβαίνουν όταν δεν ανεβαίνει στον καναπέ, αλλά δυσάρεστα όταν πάει να ανέβει (επίπληξη με το ΜΗ). 


 Ο σωστός τρόπος σκέψης στην θετική εκπαίδευση σκύλων που είναι και ο πιο αποδοτικός, είναι να μάθουμε στο σκύλο μας τι να κάνει και να ενισχύσουμε τις συμπεριφορές αυτές. Για παράδειγμα μπορούμε να τον εκπαιδεύσουμε να κάθεται κάτω από τον καναπέ με την εντολή πχ κάτω, και να τον επιβραβεύουμε όταν κάθεται στη θέση που του υποδείξουμε. Η εκπαίδευση αυτή όπου του διδάσκουμε μια επιθυμητή συμπεριφορά, και στην περίπτωση αυτή αλλά και γενικότερα, είναι εκατό φορές αποδοτικότερη από το να επιχειρούμε να του διδάξουμε ποιές συμπεριφορές δεν είναι επιθυμητές. 

 

Επειδή γενικά το μη είναι αρνητικά φορτισμένη εντολή, καλό είναι επειδή έχουμε να κάνουμε με κουτάβι να έχουμε μειώσει όσο μπορούμε τις πιθανότητες να κάνει κάτι που δεν πρέπει είτε με το να μη του δίνουμε πρόσβαση σε όλους τους χώρους, είτε με το να μην αφήνουμε τις παντόφλες μας σε σημείο που έχει πρόσβαση κλπ. Διαφορετικά όσο είναι κουτάβι θα πρέπει να του λέμε μη σχεδον όλη τη μέρα πράγμα αδύνατον, αλλα ακόμα κι αν έχουμε την υπομονή να το κάνουμε αυτό, σύντομα η εντολή θα  χάσει το νόημά της και απλά θα στρεσάρουμε το σκύλο μας αφού θα λαμβάνει αρνητικά ερεθίσματα όλη μέρα.

Γενικά η εκπαίδευση είναι καλό να χωρίζεται σε δεκάλεπτα η δεκαπεντάλεπτα μαθήματα μέσα στη μέρα ώστε να μη κουράζεται από την διαδικασία και να περιμένει  με  λαχτάρα την επόμενη φορά. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για την εντολή μη, είναι ψυχοφθόρο και για εμάς και για το σκύλο να διαρκεί πολύ μια αρνητική διαδικασία. Είναι πολύ καλύτερο να χρησιμοποιούμε την εντολή στιγμιαία όταν βρίσκουμε την ευκαιρία αρκετές φορές μέσα στη μέρα παρά να κάνουμε επι 15 λεπτά εκπαίδευση στην εντολή αυτή. Επίσης είναι προτιμότερο να δίνουμε θετικές εντολές όπως για παράδειγμα όταν πάει να ανέβει πάνω μας για να μας καλωσορίσει στο σπίτι, αντί για μη μπορούμε να του δώσουμε την εντολή κάτσε.


Προσοχή , αποφύγετε να πέσετε στην παγίδα  να χρησιμοποιείτε το όνομα του σκύλου αντί για το μη. Προσωπικά προσπαθώ να αποφεύγω να συνδυάζω το όνομα του σκύλου με την εντολή αυτή. Όταν είναι ξεκάθαρο ότι της απευθύνομαι, λέω απλά ΜΗ. Ο λόγος είναι ότι ο σκύλος δε θα πρέπει να συνδυάσει αρνητικά με τίποτα το όνομά του. 


Με το ΜΗ σε αντιπαράθεση με το ΜΠΡΑΒΟ, βοηθάμε το σκύλο να ξεχωρίσει καλύτερα τις σωστές από τις λάθος συμπεριφορές. Αν όμως πιάνουμε τον εαυτό μας να λέει ΜΗ περισσότερες φορές μέσα στη μέρα από ότι ΜΠΡΑΒΟ, τότε σημαίνει πως κάτι κάνουμε λάθος. Το κύριο βάρος της εκπαίδευσης του σκύλου για πάρα πολλούς λόγους θα πρέπει να γίνεται με θετική υποκίνηση ώστε να δίνουμε την ευκαιρία στο σκύλο να μαθαίνει καταρχάς τι πρέπει να κάνει παρά τι δεν πρέπει, και ως αποτέλεσμα να ακούει μέσα στη μέρα πολύ λιγότερα ΜΗ από ότι ΜΠΡΑΒΟ!
 
Giorgos Xenos
Giorgos Xenos
Θετικός Εκπαιδευτής Σκύλων